فاطمه توانا علمي - در سال هاي اخير صدا و سيما اقدام به توليد و پخش سريال ها و فيلم هايي با مضمون اجتماعي کرده است که در اغلب آن ها روابط دختر و پسر به اشکال و بهانه هاي مختلف به نمايش درآمده و در بيشتر موارد نيز مورد انتقاد کارشناسان و صاحب نظران اجتماعي قرار گرفته است. برخي از انتقادها حول اين محور قرار مي گيرد که سازندگان و کارگردانان فيلم و سريال از روابط دختر و پسر، دوستي هاي خياباني، روابط پنهاني دختر و پسر دور از چشم خانواده جدا از نتيجه گيري انتهايي فيلم و سريال، به عنوان چاشني جذب مخاطب بهره برده اند؛ روابطي که گاه با اين نتيجه اخلاقي به پايان مي رسد که اين روابط به سوءاستفاده ها، تضعيف بنيان خانواده و مشکلات روحي و رواني براي دختر و پسر منجر مي شود و اين جاست که بايد گفت اگر هدف گذاري در توليدات صدا و سيما بر مبناي کارشناسي نباشد و هدف از نمايش روابط دختر و پسر در اشکال مختلف فقط جذب ميليون ها مخاطب و نشاندن آن ها پاي تلويزيون باشد راه را بيراهه رفته ايم و عادي سازي روابط خارج از چارچوب خانواده پيامد اصلي اين سريال ها خواهد بود. اما در صورتي که هدف عبرت آموزي باشد مي توان به نتايج مثبت آن دلخوش کرد و به عبارتي ديگر يا بايد از نمايش روابط عادي دختر و پسر جلوگيري کرد و يا با هدف عبرت آموزي به آن پرداخت. علاوه بر اين ضعف در نتيجه گيري و پايان بندي فيلم به از بين رفتن قبح روابط و عادي سازي روابط دختر و پسر و حتي ترغيب و تشويق اين گونه روابط در محيط هاي آموزشي و کاري منجر مي شود. بنا به اعتقاد معاون فرهنگي سازمان ملي جوانان، ۲ عضو کميسيون فرهنگي و يک عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي، اگر در نتيجه گيري و پايان بندي فيلم ها و سريال هايي با مضمون اجتماعي که سطحي از روابط دختر و پسر را به نمايش عمومي مي گذارند، دقت و وسواس لازم رعايت نشود بايد منتظر عواقب و پيامدهاي نامطلوب آن در جامعه باشيم که همان عادي سازي و افزايش روابط دختر و پسر در لواي ازدواج و ... است.روزنامه خراسان نيز درباره اين موضوع نظرسنجي پيامکي انجام داده است با اين سوال که «نظر شما درباره نحوه نمايش روابط دختر و پسر در سريال هاي صدا و سيما و نتيجه اجتماعي آن چيست؟»

۱ - موجب ترويج الگوهاي نادرست و قبح زدايي در روابط نامحرم است.۲ - باعث آگاهي بخشي نسبت به مضرات اين روابط است.۳ - نتيجه قابل توجهي ندارد.

براين اساس از مجموع ۲ هزار و ۴۵۵ شرکت کننده در نظرسنجي ۴۲ درصد (هزار و ۱۶ نفر) گزينه يک، ۴۹ درصد (هزار و ۱۹۹ نفر) گزينه ۲ و ۹ درصد (۲۳۰نفر) گزينه ۳ را انتخاب کرده اند که به اين ترتيب ۴۹ درصد افراد نمايش روابط دختر و پسر را در سريال هاي صدا و سيما باعث آگاهي بخشي نسبت به مضرات اين روابط دانسته اند.

نمايش روابط دختر و پسر در جوامع مختلف آثار متفاوت دارد

پرويز کرمي معاون فرهنگي و آموزشي سازمان ملي جوانان با اشاره به اين که هر پديده و موضوع فرهنگي و اجتماعي که از طريق صدا و سيما و رسانه ها ارائه مي شود، مي تواند کارکردهاي مثبت و منفي در پي داشته باشد به خراسان گفت: ارائه اين موضوع ها در صدا و سيما در وهله اول مي تواند در راستاي ترويج آن پديده در جامعه باشد و در وهله دوم مي تواند با ارائه مضرات، از گسترش آن پديده اجتماعي پيش گيري کند و جنبه هشداري براي خانواده ها و جوانان داشته باشد.وي در پاسخ به اين که سريال ها و فيلم هايي که در حال حاضر از صدا و سيما پخش شده يا در حال پخش است و نمايش سطحي از روابط دختر و پسر را دارد، چه پيامدي براي جامعه درپي دارد، افزود: در اين زمينه نمي توان به صورت مطلق نظر داد.به عنوان مثال نمايش اين روابط براي جامعه تهران جنبه هشداري دارد و خانواده ها از عواقب و پيامدهاي روابط دختر و پسر آگاه مي شوند. اما در جامعه سنتي و شهرهايي که بافت سنتي دارند و اين روابط کمتر ديده مي شود و در واقع روابط دختر و پسر غيرقابل پذيرش و باور است، مي تواند جنبه عادي سازي و حتي الگوپذيري نوجوانان و جوانان را در پي داشته باشد.

همه چيز بستگي به محتوا و پايان بندي دارد

کرمي البته به نکته مهمي اشاره کرد که مورد تاييد بسياري از کارشناسان نيز هست. وي گفت: البته پيامدها و آثار نمايش روابط دختر و پسر در فيلم ها و سريال ها بستگي به پايان بندي و نتيجه گيري فيلم دارد که مي تواند کارکرد مثبت يا منفي در پي داشته باشد.معاون فرهنگي و آموزشي سازمان ملي جوانان همچنين گفت: البته در سال هاي اخير براي ساخت و توليد سريال ها و فيلم ها از نظر کارشناسان اجتماعي، ديني و فرهنگي استفاده مي شود که اين امر آثار منفي فيلم و سريال ها را کاهش مي دهد.

سريال ها عادي سازي روابط دختر و پسر را القا مي کند

جواد آرين منش، نايب رئيس کميسيون فرهنگي مجلس نيز به خراسان گفت: اگر در توليدات تلويزيوني و حتي راديويي، برنامه ريزي ها به گونه اي باشد که مبتني بر عبرت آموزي و پرهيز از ناهنجاري هاي اجتماعي باشد، اين امر در راستاي تحکيم بنيان خانواده و آشنايي نوجوانان و جوانان با آسيب هاي اجتماعي نقش موثري خواهد داشت.وي افزود: اما متاسفانه برخي از فيلم ها و سريال ها به واقعيات تلخ اجتماعي فرهنگي مي پردازد و رويه فيلم به گونه اي است که جنبه ترويج و حتي گاه عادي سازي روابط دختر و پسر را دارد.

نمايش روابط عادي دختر و پسر بايد همراه با عبرت آموزي باشد

بنا به گفته آرين منش، صداوسيما با توجه به طيف وسيع مخاطبان خود بايد به آثار و پيامدهاي فيلم ها و سريال ها توجه کند و اگر هم به نمايش روابط دختر و پسر مي پردازد، بايد جنبه عبرت آموزي و هشدار دهنده آن را مدنظر داشته باشد و نتيجه داستان به سمت و سويي برود که مضرات يک رابطه دور از چشم خانواده را به نمايش بگذارد و ذهن بيننده را درگير کند، نه اين که به صورتي باشد که در جهت عکس و ترغيب کننده جوانان به اين روابط خارج از چارچوب خانواده و شرع باشد.وي به اين موضوع به صراحت اشاره کرد که فيلم و سريال ها که با مضامين اجتماعي توليد مي شود، بايد مورد بازنگري جدي و فوري قرار گيرد.

نمايش روابط دختر و پسر، نمايش واقعيات جامعه

منيره نوبخت، عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي با اشاره به اين که در حال حاضر روابط دختر و پسر در جامعه مشاهده مي شود و صداوسيما نيز بنا به وظيفه اي که دارد بايد نمايشگر واقعيات جامعه باشد، گفت: اين که اين واقعيات در فيلم و سريال ها به نمايش در نيايد و صداوسيما به آن نپردازد، در حقيقت پوشاندن واقعيات جامعه و پاک کردن صورت مسئله است. وي افزود: در حال حاضر در فضاهاي آموزشي و کاري جامعه شاهد روابط دختر و پسر هستيم. پس نمي توانيم بگوييم که فيلم ها و سريال ها، اين روابط را در پي دارد. بلکه اين گونه بايد بگوييم که سريال ها از روي واقعيات جامعه ساخته شده است.نوبخت در پاسخ به اين که آيا نمايش اين روابط به افزايش روابط دختر و پسر و از بين رفتن قبح آن در جامعه منجر نمي شود، گفت: اين مسئله بستگي به ديد فرهنگي و اجتماعي دارد. اگر صرفا با اين نگاه به قضيه نگاه کنيم بايد بر واقعيات جامعه سرپوش بگذاريم. در حالي که به نظر من طي اين سال ها فيلم ها و سريال ها با اين هدف ساخته شده است که نوجوانان و جوانان و خانواده ها از پيامدهاي منفي، سوءاستفاده ها و مشکلات اجتماعي ناشي از روابط دختر و پسر آگاه شوند و بتوانيم با فرهنگ سازي گامي در جهت کاهش اين معضل برداريم.

اگر هدف جذب مخاطب باشد پيامد آن عادي سازي روابط است

عضو شوراي فرهنگي اجتماعي زنان همچنين گفت: البته يک نکته را بايد در نظر داشت؛ توليد کنندگان بايد هدف گذاري مناسبي در اين زمينه داشته باشند. اگر هدف گذاري در ساخت فيلم و سريال درست نباشد و فقط از روابط دختر و پسر براي جذب مخاطب و نشاندن مخاطب پاي تلويزيون استفاده شود، عادي سازي روابط پيامد اصلي اين سريال هاست و بر عکس آن نيز صادق است.

پس از پايان سريال ، محتواي فرهنگي و اجتماعي آن بايد نقد و بررسي شود

نوبخت نيز مانند کرمي معاون فرهنگي سازمان ملي جوانان معتقد است: پس از پايان هر فيلم و سريال با مضمون اجتماعي، بايد جدا از بررسي فني فيلم به بررسي ابعاد فرهنگي و اجتماعي موضوع فيلم پرداخته شود. حواشي فيلم به طور کامل بررسي شود، آثاري که ممکن است در جامعه در پي داشته باشد مورد واکاوي قرار گيرد. اين موارد مي تواند به مخاطب کمک کند که پيام فيلم را به طور کامل دريافت کند و از آن الگو بگيرد. اين همان کاري است که بسياري از کشورها پس از پخش فيلم ها و سريال هاي فرهنگي و اجتماعي انجام مي دهند تا مخاطب پيام فيلم را به اشتباه دريافت نکند.

سريال ها مي تواند هشداري در راستاي مضرات دوستي هاي خياباني باشد

در ساخت فيلم ها با مضامين اجتماعي، فرهنگي و هويتي بايد مطالعه دقيق انجام شود. در اين راستا بهره گيري از نظرها و ديدگاه هاي استادان و کارشناسان ديني و پيروي از چارچوب مورد تاکيد اسلام به ويژه در روابط دختر و پسر، به کاهش آسيب ها و تبعات فيلم و سريال کمک مي کند.طاهري عضو کميسيون فرهنگي مجلس با بيان اين مطلب به خراسان گفت: آن چه در سريال ها و فيلم ها شاهد هستيم اين است که مي توان از آن در کنترل آسيب هاي اجتماعي و آگاه سازي خانواده ها حداکثر استفاده را کرد. ضمن اين که حداقل مضرات و تبعات را نيز در پي دارد. وي افزود: اگر چه در مورد سريال ها و فيلم هايي که در حال حاضر در حال پخش است نمي توان ۱۰۰ درصد نظر داد، چرا که پايان آن ها مشخص نيست اما به نظر من داراي آثار مثبتي است و خانواده ها و جوانان را با مضرات دوستي هاي خياباني، عشق هاي زودگذر و روابط پنهان از چشم و نظارت خانواده آشنا مي کند و با کمک پايان بندي مناسب مي توان خانواده ها را آگاه کرد و به مراقبت از نوجوانان و جوانان سوق داد. در مجموع اين سريال ها مي تواند انذاري براي نوجوانان و جوانان در مورد اين روابط باشد.طاهري علاوه بر اين اشاره کرد: اين سريال ها داراي اشکال هايي است که اميدواريم در سريال ها و فيلم هاي ديگر مورد بازنگري قرار گيرد تا بدون عيب در معرض ديد عموم قرار گيرد.